Türkiye’nin birçok bölgesinde artan deprem riski ve yapı ömrünün dolmuş olması nedeniyle kentsel dönüşüm, hayati bir ihtiyaç hâline geldi. Bu süreçte en çok merak edilen konulardan biri ise “daire sahiplerinin hakları nelerdir?” sorusu oluyor. Çünkü dönüşüm süreci sadece yıkım ve yeniden inşa değil; aynı zamanda ciddi bir mülkiyet, sözleşme ve hak yönetimi sürecidir.
Bu yazıda, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun çerçevesinde, kentsel dönüşüme giren bir binada maliklerin hakları, yasal süreçler ve dikkat edilmesi gereken noktaları detaylıca ele alıyoruz.
1. Kentsel Dönüşümde Daire Sahiplerinin Temel Hakları
Bir binada tapulu dairesi olan her malik, dönüşüm sürecinde belli başlı haklara sahiptir. Bu haklar, hem hukuki güvence sağlar hem de müteahhit firmalarla yapılan pazarlıklarda maliklerin elini güçlendirir.
🔹 Mülkiyet Hakkı Korunur
Hiçbir malik, rızası olmadan mülkiyetinden tamamen vazgeçmek zorunda değildir. Riskli yapının yıkılması sürecinde devlet; mal sahibinin tapusunu korur, mülkiyeti el değiştirmez.
🔹 Değer Artışı Talep Edebilir
Yeni yapılacak dairenin değeri eskiye göre artış gösterdiğinde, mal sahibi arsa payına oranla yeni daire talep edebilir. Metrekare farkı veya değer artışı durumunda maddi denge gözetilir.
2. 2/3 Çoğunluk ve Anlaşma Süreci
Kentsel dönüşümde, tüm maliklerin oybirliği şart değildir. Maliklerin 2/3 çoğunluğu ile alınan karar geçerlidir.
Örnek:
10 daireli bir binada 7 daire sahibi aynı müteahhitle anlaşırsa, kalan 3 daire sahibinin de bu karara uyması beklenir.
Uymayanlar için:
-
Arsa paylarının satışı yoluna gidilebilir.
-
Satışlar, mahkeme kararıyla rayiç bedel üzerinden yapılır.
Bu nedenle dönüşüm sürecinde en az 2/3 çoğunluk sağlandığında kararlar yasal geçerlilik kazanır.
3. Kira Yardımı Hakkı
Riskli yapı yıkıldıktan sonra, yeniden inşa süresince maliklerin barınma hakkı devlet tarafından desteklenir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından kira yardımı yapılır.
2025 Güncel Kira Yardımı Tutarları (İllere göre değişir):
| İl Grubu | Kira Yardımı (Aylık) | Süre |
|---|---|---|
| İstanbul | 3.500 TL | 18 ay |
| Ankara / İzmir | 3.000 TL | 18 ay |
| Diğer İller | 2.500 TL | 18 ay |
Malikler bu yardımı almak için il müdürlüklerine başvurmalıdır. Başvuru için tapu, riskli yapı raporu, kimlik fotokopisi gibi belgeler gereklidir.
4. Yeni Daire Hak Edişi (Arsa Payı Oranı)
Yeni yapılacak binadaki daireler, arsa payı oranına göre dağıtılır. Bu orana göre her malikin kaç metrekare daire hak ettiği belirlenir.
Dikkat Edilmesi Gerekenler:
-
Eski dairenizin büyüklüğü değil, arsa payı belirleyicidir.
-
Tüm malikler eşit değilse, yeni projede herkes aynı daireyi alamaz.
-
Müteahhit ile yapılacak anlaşmalarda bu paya göre daire dağıtımı ve metrekare farkları konuşulmalıdır.
5. Kat Karşılığı Sözleşme Hakkı
Kentsel dönüşümde malikler, müteahhit firma ile kat karşılığı inşaat sözleşmesi yapar. Bu sözleşme, noter huzurunda ve tüm maliklerin adına yapılmalıdır.
Sözleşmede yer alması gereken kritik maddeler:
-
Hangi daire hangi malike verilecek?
-
Metrekare artışı olacak mı?
-
İnşaat süresi ve teslim tarihi
-
Gecikme cezaları ve garanti şartları
-
Müteahhitten teminat alınması
6. Taşınma ve Tahliye Sürecinde Haklar
Yıkım öncesinde tahliye işlemi gerçekleştirilir. Malikler:
-
En az 15 gün önceden tebligat ile bilgilendirilir.
-
Evi terk etmeyenler için idari tahliye süreci başlatılabilir.
-
Kiracılar da 30 gün içinde evi boşaltmak zorundadır.
Malik, evi tahliye ettikten sonra hem kira yardımına hem de yeniden inşa sürecine dâhil olur.
7. Vergi ve Harç Muafiyetleri
Kentsel dönüşüm kapsamında yapılacak işlemler için bazı vergi ve harç muafiyetleri uygulanır:
-
Tapu harcı alınmaz
-
Noter sözleşmeleri damga vergisinden muaftır
-
Belediye ruhsat işlemleri kolaylaştırılır
-
KDV indirimi uygulanabilir (özellikle ilk konut alımlarında)
Bu muafiyetler, malikler için ciddi bir maliyet avantajı sağlar.
8. Müteahhit Seçme ve Sözleşmeyi İptal Etme Hakkı
2/3 çoğunluk sağlanana kadar tüm malikler, dilediği firma ile görüşme ve teklif alma hakkına sahiptir. Eğer imzalanan sözleşmede müteahhit yükümlülüklerini yerine getirmezse, malikler:
-
Noter ihtarı çekerek uyarıda bulunabilir.
-
Sözleşmeyi tek taraflı feshedebilir.
-
Gerekirse mahkeme yoluna başvurabilir.
Bu durumlarda teminat mektubu alınmışsa zararların tazmini daha kolay olur.
9. Riskli Yapı Raporuna İtiraz Hakkı
Bina için verilen riskli yapı raporuna katılmayan maliklerin, raporun tebliğinden itibaren 15 gün içinde Çevre, Şehircilik İl Müdürlüğü’ne itiraz etme hakkı vardır.
İtiraz edilmesi hâlinde, bakanlık teknik ekipleri yapıyı yeniden değerlendirir. Karar kesinleşirse dönüşüm süreci başlar.
Kentsel dönüşüm, sadece bina yenilemek değil; aynı zamanda bir hak ve kazanç yönetimidir. Tapulu dairesi olan her vatandaş, bu süreçte yasal güvenceye sahiptir. Mülkiyet hakkınız, arsa payınız, kira yardımınız, daire hak edişiniz ve müteahhit ile olan sözleşmeniz tamamen sizin kontrolünüzde olmalıdır.
Kentsel dönüşümde başarılı olmak için:
-
Süreci iyi takip edin
-
Sözleşmeleri dikkatle okuyun
-
Hukuki ve teknik danışmanlık alın
-
Hakkınızı aramaktan çekinmeyin
Unutmayın, bilgi sahibi olan malik her zaman daha fazla kazanır.

